Szykują się zmiany w przepisach o sporach zbiorowych

Rada Ministrów pracuje nad projektem ustawy o sporach zbiorowych pracy (UD408), który dostosowuje przepisy prawne do zmieniającej się sytuacji rynkowej. Celem jest zapobieganie działaniom szkodzącym stosunkom między pracodawcami a związkami zawodowymi. Projekt zakłada m.in. rezygnację z określania przedmiotu sporu oraz wprowadzenie wspólnej reprezentacji związków zawodowych w zakładzie pracy.

Tematyka: spory zbiorowe, ustawa, zmiany, związki zawodowe, reprezentacja, procedury, mediatorzy, mediacja prewencyjna

Rada Ministrów pracuje nad projektem ustawy o sporach zbiorowych pracy (UD408), który jest na etapie
uzgodnień. Zmiany dostosowują przepisy prawne do dynamicznej sytuacji rynkowej. Mają zapobiegać
działaniom, które godzą w stosunki między pracodawcami a związkami zawodowymi, reprezentującymi
interesy pracowników. Jednym z głównych celów ustawy jest przejrzystość procedur zarówno
w interpretowaniu, jak i w stosowaniu, tak by wyeliminować dodatkowe napięcia między stronami sporu.
• Projekt ustawy rezygnuje z określenia w przepisach przedmiotu sporu, odwołując się do ogólnych relacji
zbiorowych;
• Przy prowadzeniu sporu zbiorowego w zakładzie pracy ma zostać wprowadzona wspólna reprezentacja
związków zawodowych;
• Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2022 r.
Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, przygotowując projekt ustawy, wskazuje na przyczyny zmian przepisów
prawa: „Trzydziestoletni okres obowiązywania ustawy z 23.5.1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (t.j. Dz.U.
z 2020 r. poz. 123; dalej: SporyZbiorU) wskazuje na potrzebę zmiany jej przepisów. Przejawia się to zarówno
w postulatach związków zawodowych i organizacji pracodawców (stron sporów zbiorowych), które wskazują na
problemy interpretacyjne przepisów w trakcie prowadzonych sporów, jak i mediatorów, prowadzących postępowania
mediacyjne w sporach zbiorowych pracy. Kierunki zmian zostały wyznaczone potrzebami partnerów społecznych
(stron sporów) oraz państwa, którego harmonijny rozwój zależy od poziomu pokoju społecznego gwarantowanego
stosowaniem obligatoryjnych, polubownych procedur rozwiązywania sporów zbiorowych i konfliktów społecznych.
Procedury te powinny być przejrzyste, łatwe w stosowaniu i interpretowaniu, tak aby nie powodowały dodatkowych
napięć pomiędzy stronami sporu”.
Najważniejsze założenia projektu ustawy
1. Brak enumeratywnego wyliczenia przedmiotu sporu zbiorowego. W obowiązującej stanie prawnym art. 1
SporyZbiorU określa, że: „Spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub pracodawcami może dotyczyć
warunków pracy, płac lub świadczeń socjalnych oraz praw i wolności związkowych pracowników lub innych grup,
którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach zawodowych”. Projektowana zmiana zakłada, że ustawa
określi procedurę wszczęcia, prowadzenia oraz zakończenia sporu zbiorowego, bez zamkniętego katalogu jego
przedmiotu. Będzie nim więc „spór zbiorowy pracy osób wykonujących pracę zarobkową z pracodawcą lub
pracodawcami o zbiorowe prawa lub wolności związkowe, a także o zawodowe, ekonomiczne lub socjalne
zbiorowe interesy lub prawa, związane z wykonywaniem pracy”;
2. Obowiązek wyłonienia reprezentacji organizacji związkowych, niezbędnej do wszczęcia i prowadzenia
sporu zbiorowego. Nowelizacja ustawy wprowadza obowiązek zawiązywania koalicji związków zawodowych
w trwającym sporze. Obecnie prawo wszczęcia i prowadzenia sporu zbiorowego ma każda organizacja
związkowa, co znacząco utrudnia zawarcie porozumienia zbiorowego. Nierzadko pracodawca zawiera bowiem
porozumienie z większością związków, jednak spór trwa nadal. Ponadto każda z organizacji może przedstawiać
odmienne postulaty, które uniemożliwiają uzgodnienie wspólnego stanowiska stron;
3. Określenie czasu trwania sporu zbiorowego. Obecnie przepisy nie przewidują czasu trwania sporu
zbiorowego oraz formy jego zakończenia. Zdarza się, że spór zbiorowy trwa wiele miesięcy, a strony nie
podejmują żadnych działań w celu wypracowania porozumienia. Spór powinien toczyć się sprawnie i prowadzić
do uzgodnienia wspólnego stanowiska. Zgodnie z art. 18 projektowanej ustawy spór ma trwać nie dłużej niż 9
miesięcy. Strony mogą postanowić o jego wydłużeniu o kolejne 3 miesiące. Po tym czasie wygasa on z mocy
prawa;
4. Sądowa kontrola legalności referendum strajkowego. Zgodnie z art. 26 ust. 1 projektu ustawy organizacja
związkowa lub pracodawca mogą wystąpić do sądu właściwego dla siedziby pracodawcy o zbadanie zgodności
z prawem przeprowadzenia głosowania w sprawie ogłoszenia strajku;
5. Lista mediatorów przy Ministrze Rodziny i Polityki Społecznej. Nowelizacja zmienia standardy pracy
mediatora w celu umocnienia jego pozycji. Listę mediatorów ma ustalać minister właściwy ds. pracy na
podstawie wniosku osoby zainteresowanej wpisem. Ponadto lista nie będzie już uzgadniana z organizacjami
partnerów społecznych, reprezentowanymi w Radzie Dialogu Społecznego;

6. Mediacja prewencyjna. Aby osiągnąć porozumienie na jak najwcześniejszym etapie sporu, wprowadza się
instytucję mediacji prewencyjnej. Ma ona zapobiegać pogłębianiu się konfliktu w trakcie rokowań. Strony będą
mogły skorzystać z pomocy bezstronnej osoby i osiągnąć porozumienie na wcześniejszym etapie sporu.

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej wskazuje na potrzebę zmian w prawie dotyczącym sporów zbiorowych. Projekt ustawy ma na celu stworzenie przejrzystych procedur, łatwych w interpretacji, eliminujących napięcia między stronami sporu. Nowe założenia obejmują brak enumeratywnego wyliczenia przedmiotu sporu, obowiązek reprezentacji związków zawodowych, określenie czasu trwania sporu, sądową kontrolę legalności referendum strajkowego, listę mediatorów oraz mediację prewencyjną.